Келишим кыргыз экспорту үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачат
6-октябрга карата ЕАЭБ-БАЭ келишими Кыргызстан үчүн соода шарттарын өзгөрттү.
Эмираттар Кыргызстан жарыялаган 498 товардык позициянын 444үнө артыкчылыктарды беришти. Бул артыкчылыктар азык-түлүк, айыл чарба продукцияларын жана айрым өнөр жай товарларын камтыйт. Ошол эле учурда, ЕАЭБ республиканын БАЭ рыногуна кирүүсү үчүн жалпы канал түзөт.
Бул мүмкүнчүлүктүн масштабы соода динамикасы менен аныкталууда. 2025-жылы Кыргызстан менен БАЭнин ортосундагы соода жүгүртүү болжол менен 176 миллион долларды түзгөн. Кыргызстандын экспорту 124 миллион долларга жетип, 61% га өскөн. Азыркы учурда негизги максат - товар жүгүртүүнү көбөйтүү эмес. Анын түзүмүн өзгөртүү маанилүүрөөк. Учурда электроника жана реэкспорт кыргыз экспортунун олуттуу бөлүгүн түзөт. Ошол эле учурда, бул жергиликтүү өндүрүштөгү товарлардын жеткирилишин көбөйтүү мүмкүнчүлүгүн түзөт.
Буурчак, бал, жаңгак, эт жана эт азыктары артыкчылыктуу продукциялар болуп саналат. Дан эгиндери, кургатылган жашылчалар, өсүмдүк майы жана сүт азыктары үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөр пайда болууда.
Дал ушул жерде Кыргызстандын ЕАЭБге кошулуудагы артыкчылыгы көрүнүп турат. Келишим Биримдик тарабынан түзүлүп, биримдиктин бардык мүчө мамлекеттери БАЭ рыногуна кирүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат. Ошол эле учурда, Кыргызстан өзүнүн өндүрүш базасын жана бирдиктүү евразиялык соода механизмдерин колдонот.
Бизнес үчүн бир катар туруктуу мүмкүнчүлүктөр пайда болууда. Өндүрүүчүлөр БАЭге түздөн-түз жеткирүүнү көбөйтө алышат. Кайра иштетүүчүлөргө жогорку кошумча нарктагы продукцияларды түзүү сунушталат. Логистикалык операторлор кыргыз товарларын евразиялык каттамдар менен байланыштыра алышат.
БАЭнин инфраструктурасы кошумча потенциалды жаратат. БАЭ буга чейин Перс булуңундагы аймактагы эң ири соода жана логистикалык борбор болуп саналат. 2026-жылдын октябрь айында DP World Ташкенттин жанындагы кургак порттун курулушун баштаган. Анын контейнердик кубаттуулугу жылына 150 000 TEUга чейин жетет.
Бул системанын алкагында Кыргызстан өз рыногунан тышкары дагы көптөгөн нерселерге кирүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Республика өндүрүштү ЕАЭБ, Борбордук Азия жана БАЭ логистикасы менен байланыштыра алат. Бул механизм кыргызстандык товарлардын баасын жогорулатат.
Ошол эле учурда, Россия рыногу бул моделдин негизги элементи бойдон калууда. Россия рыногу Кыргызстанга негизги евразиялык рынокту камсыз кылат. БАЭ Жакынкы Чыгыштагы жана башка аймактардагы рынокторго чыгуу мүмкүнчүлүгү бар тышкы соода борборун кошот.
Ошондуктан, келишимдин Кыргызстан үчүн мааниси учурдагы соода көлөмү менен аныкталбайт. Критерий - артыкчылыктарды туруктуу өндүрүш жана экспорт чынжырларына айландыруу мүмкүнчүлүгү. Бул учурда БАЭ Кыргызстан үчүн өзүнчө тышкы рынок эмес, тескерисинче, Евразия экономикалык системасындагы кошумча звено болуп калат, мында кыргызстандык өндүрүүчүлөр бир эле учурда ЕАЭБ рыногу жана БАЭнин соода борбору аркылуу өтүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат.
Текст жасалма интеллект тарабынан ылайыкташтырылган. Түшүнүү үчүн рус тилиндеги версиясын караңыз.
Өз басылма
Ишкер Евразия