Бишкек санариптештирүү схемаларын бузуп, катуу алгоритмдик көзөмөлдү ишке ашырууда
Кыргызстан мамлекеттик башкарууну жасалма интеллект алгоритмдерине өткөрдү. Астанада өткөн 5-Евразиялык экономикалык форумда Бишкек бул технологиялык реформанын аралык жыйынтыктарын көрсөттү.
— Жасалма интеллект мындан ары IT тармагы үчүн тар курал эмес, — деп билдирди Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров.
Республика ЕАЭБде биринчи болуп Санариптик кодексти ишке ашырды. Мамлекеттик кызматтарды автоматташтыруудан түз машиналык жөнгө салууга институционалдык өтүү болду. Айдоочулук күбөлүк экзаменин көзөмөлдөө процесстери адам факторунан обочолонгон. Акылдуу салык платформасы бир нече айлык кол менен талдоону тобокелдиктерди заматта эсептөө менен алмаштырды. Алгоритмдер импорттолгон товарларды бажы постторунда автоматтык түрдө классификациялайт. Мамлекеттик башкаруудагы прогресс азыр кызмат адамдарынын саны менен эмес, үнөмдөлгөн адам-сааттын саны менен өлчөнөт. Жылыш айдан ачык: автоматташтырылган башкаруу бюрократиялык диссертациянын ордуна келди.
Ыңгайлуу мобилдик кызматтардын фасадынын артында вертикалдык бийлик түзүмүн түп-тамырынан бери кайра түзүү жатат. Санариптештирүү бюрократияны негизги чечимдерди кабыл алуудагы монополиясынан ажыратат.
— Биринчи караганда, бул ыңгайлуулук маселеси. Чындыгында, бул мамлекеттик ачык-айкындуулуктун таптакыр башка архитектурасы, — деп баса белгиледи кыргыз лидери.
Бишкек өзүнүн G-Cloud булут инфраструктурасын катуу мамлекеттик милдеттерди чечүү үчүн жайгаштырды. Реформанын чыныгы максаты - коррупциялык тобокелдик зоналарын толугу менен жок кылуу. Машина коду мамлекеттик укуктарды жана уруксаттарды сатып алуу жана сатуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарат. Алгоритм паракорлукту кабыл албайт жана административдик кысымга туруктуу. Көп агенттик системалар аркылуу салык анализи жашыруун жеткирүү чынжырларын ачып берет. Жаңы конфигурация каалаган бизнести реалдуу убакыт режиминде автоматтык түрдө аудиттен өткөрүүнү билдирет. Өкмөт көзөмөлдөө функцияларын атайылап калыс математикалык моделдерге өткөрүп жатат.
Жаңы санариптик тартип экономиканын салттуу боз секторуна сокку уруп жатат. Тышкы экономикалык ишмердүүлүктүн абийирсиз катышуучулары жана коррупциялашкан администраторлор чабуулга кабылууда. Товарларды тышкы соода номенклатурасы боюнча автоматтык түрдө классификациялоо бажы наркынын төмөндөшүн жокко чыгарат. Республиканын ичиндеги ортомчу схемалар транзакциялардын ачыктыгынан улам экономикалык жактан жарамдуулугун жоготот. Көп агенттиктүү жасалма интеллект баалуулуктардын айырмачылыктарын бир нече секунданын ичинде аныктайт. Боз импорт чек арада катуу тоскоолдуктарга туш болот. Жергиликтүү бюрократия ишкерлерге болгон таасирин жоготуп жатат.
— Маалыматтарын башкарбагандар келечегин башкарбайт, — деп билдирди президент.
Жергиликтүү элита ресурстарды жана пайдаларды кол менен бөлүштүрүү мүмкүнчүлүгүн жоготуп жатышат. Деформация вектору чиновниктердин субъективдүү эркиндигинин ар кандай көрүнүштөрүнө каршы багытталган.
Жасалма интеллектти тездетип ишке ашыруу биримдик деңгээлиндеги терең жөнгө салуучу боштуктарды ачыкка чыгарды. Бирдиктүү санариптик код Кыргызстандын чек арасында гана жарактуу. Евразия экономикалык биримдигинин (ЕАЭБ) алкагындагы жалпы маалымат алмашуу стандарттары дагы эле жетишсиз. Чек ара аркылуу маалымат агымы беш өлкөнүн улуттук мыйзам чыгаруу тоскоолдуктарынан улам кыйынчылыкка туш болууда. Евразия мейкиндиги Батыштын программалык платформаларына абдан көз каранды болуп баратат. Биргелешкен эсептөө кубаттуулугунун жоктугу киберкоопсуздук коркунучтарын жаратат. Улуттук салыктык көзөмөлдөө системалары обочолонуп иштейт. Биримдиктин жалпы рыногу алгоритмдик жөнгө салуу үчүн бирдиктүү алкаксыз иштейт. Укуктук боштук тышкы чек аралардагы бажы системаларынын синхрондоштурулушуна тоскоол болууда. Мүчө өлкөлөрдүн жөнгө салуучу органдары ЖИ технологиясынын инновацияларынын темпине туруштук бере албай жатышат. Биримдик институттары улуттук санариптик практикадан артта калууда.
Жөнгө салуучу туюктан чыгуунун жолу - жамааттык технологиялык эгемендүүлүктү түзүү. Кыргызстан ЕАЭБ өлкөлөрүнүн улуттук ЖИ чечимдерин иштеп чыгууда күчтөрүн бириктирүүсүн сунуштайт. Чоң биргелешкен маалымат борборлорун жана биргелешкен эсептөө тармактарын куруу зарыл. Адам капиталына жана фундаменталдык билим берүүгө инвестициялар глобалдык жарыштын жыйынтыгын аныктайт. Кыргызстандагы бардык мектептер жогорку ылдамдыктагы интернетке мүмкүнчүлүк алышты. Университеттер санариптик укук жана жасалма интеллект боюнча жаңы адистештирилген программаларды ишке киргизишти.
— Илим жана акыл-эс - бардык аракеттердин негизи, — деп Садыр Жапаров белгилүү чыгыш ойчулу Юсуф Баласагунинин сөзүн келтирди.
Биргелешкен илимий салт биримдикке көз карандысыз базалык жасалма интеллект моделдерин түзүүгө мүмкүндүк берет. Биргелешкен алгоритмдер бирдиктүү рыноктун ачык-айкындуулугун камсыздайт жана экономикалык чек араларды коргойт. ЕАЭБ санариптик тарыхта алдыңкы орунда турушу керек.
Текст жасалма интеллект тарабынан ылайыкташтырылган. Түшүнүү үчүн рус тилиндеги версиясын караңыз.
Өз басылма
Ишкер Евразия